Therapeutisch gebruik van CBD: studie

Therapeutische cannabis: perceptie en effecten in Italië

Sinds 2017 is het gebruik van cannabis (CBD) voor medische doeleinden een van de mogelijke therapieën waarop Italianen kunnen vertrouwen. Italianen hebben de afgelopen jaren inderdaad grote belangstelling voor medicinale hennep getoond, zoals blijkt uit de zoektrends op internet. Uit een opinieonderzoek dat BEM Research in opdracht van Eusphera uitvoerde, blijkt dat maar liefst 66% van de inwoners van Italië cannabis nuttig vindt voor het aanpakken van verschillende aandoeningen, zoals angst en depressie, maar ook ernstigere ziekten. Gemiddeld kan voor iedere gebruiker van medicinale cannabis een verbetering van het lichamelijke/psychische welzijn van 1-2 werkuren per week worden geschat.
De totale impact op de Italiaanse economie die voortvloeit uit de voordelen van het gebruik van therapeutische cannabis wordt geschat op 4,6 tot 9,4 miljard euro per jaar. Het Italiaanse parlement besloot in december 2017 het gebruik van cannabis voor therapeutische doeleinden toe te staan
1 . Na een lang debat is het ook in ons land mogelijk om zich met hennep te behandelen. Er zijn namelijk verschillende wetenschappelijke aanwijzingen dat de bloeiwijzen van deze plant talrijke toepassingen hebben op farmacologisch en therapeutisch gebied
2 . De Italiaanse wetgever achtte het daarom wenselijk het gebruiksgebied van cannabis te reguleren, zodat mensen met bepaalde, ook ernstige, aandoeningen toegang kunnen krijgen tot een mogelijke therapie die door medisch onderzoek is gevalideerd. Het besluit om wetgeving op te stellen over het gebruik van medicinale hennep kwam ook voort uit de grote belangstelling die dit onderwerp de afgelopen jaren in Italië heeft gekregen.
Van de belangrijkste Europese landen is Italië dan ook het land waar de grootste interesse voor cannabis voor therapeutisch gebruik wordt vastgesteld. Als we kijken naar de zoektrends op Google.it voor termen die verband houden met “medicinale cannabis”, zoals cannabis voor therapeutisch gebruik, therapeutische marihuana, geneeskrachtige cannabis, medicinale wiet, hennep enzovoort, zien we in heel Europa een sterke groei van het aantal zoekopdrachten van gebruikers in de periode van 2011 tot en met het derde kwartaal van 2018 (grafiek 1).
Italië is het land waar de interesse van internetgebruikers het sterkst is toegenomen, vooral vanaf 2014, toen het binnenlandse debat over de mogelijkheid om het gebruik voor therapeutische doeleinden te legaliseren begon. In Frankrijk, Duitsland en Spanje nam de interesse in medicinale cannabis toe, maar met een intensiteit die ongeveer half zo groot was als in Italië.

1 Wet nr. 172 van 4 december 2017. 2 Zie bijvoorbeeld Baron, E. P. (2018), Medicinal properties of cannabinoids, terpenes, and flavonoids in cannabis, and benefits in migraine, headache, and pain: an update on current evidence and cannabis science. Headache: The Journal of Head and Face Pain, 58(7), 1139-1186, en Aran, A., Cassuto, H., Lubotzky, A., Wattad, N., & Hazan, E. (2018), Brief Report: Cannabidiol-Rich Cannabis in Children with Autism Spectrum Disorder and Severe Behavioral Problems—A Retrospective Feasibility Study. Journal of autism and developmental disorders, 1-5.

Uit de verdeling naar geografische macrogebieden blijkt dat Noord-, Midden- en Zuid-Italië allemaal een stijgende trend vertonen voor het onderwerp medicinale cannabis (grafiek 2). Wanneer we ons richten op de meest recente periode, het derde kwartaal van 2018, zien we echter een hogere frequentie van zoekopdrachten in Midden-Italië, gevolgd door Noord-Italië. Zuid-Italië loopt daarentegen verder achter.

Grafiek 1. Europa: ontwikkeling van webzoekopdrachten naar het onderwerp "medicinale cannabis"

Grafiek 2. Italië: ontwikkeling van webzoekopdrachten naar het onderwerp "medicinale cannabis" (100 = frequentie van zoekopdrachten in Italië in het eerste kwartaal van 2011)

 
Wat de ontwikkeling betreft, lieten de regio's die in oktober 2018 de grootste jaarlijkse groei lieten zien in de frequentie van zoekopdrachten over medicinale cannabis, Abruzzo en Sicilië zien, gevolgd door Veneto en Lombardije (tabel 1). Vergeleken met vijf jaar eerder liet Calabrië de grootste toename zien wat betreft de ontwikkeling van zoekopdrachten.

 

Opinieonderzoek naar de perceptie en het gebruik van medicinale cannabis

Om meer inzicht te krijgen in de perceptie van het nut van medicinale cannabis, het gebruik ervan en de ervaren voordelen, hebben BEM Research en Eusphera een opinieonderzoek uitgevoerd via Google Consumer Surveys3 . De enquête betrof een steekproef van 1000 gebruikers. De antwoorden werden tussen 7 en 8 november 2018 gegeven 4 . De respondenten kregen drie specifieke vragen voorgelegd over cannabis en alternatieve behandelingen voor traditionele geneesmiddelen5 .
Vraag 1: Welke van de volgende beweringen is voor u het meest waar:

• cannabis vermindert angst/stress/depressie
• een cannabisgezichtscrème bestrijdt rimpels
• cannabis helpt ernstige ziekten te behandelen of
• cannabis heeft andere niet-gespecificeerde voordelen
• cannabis heeft geen voordelen / ik weet het niet

Vraag 2: Welke van deze alternatieve behandelingen voor traditionele geneesmiddelen gebruikt u het meest om uzelf te behandelen?

• Homeopathie
• Acupunctuur
• Therapeutische kruiden
• Andere behandelingen of geen, ik gebruik alleen traditionele geneesmiddelen

Vraag 3: Hoeveel uur per week denk je dat alternatieve behandelingen ten opzichte van traditionele geneesmiddelen je lichamelijke en/of geestelijke welzijn hebben verbeterd?

• 1 uur
• 2 uur
• 3 tot 5 uur
• 6 tot 10 uur
• Meer dan 10 uur
• Ik heb er geen baat bij gehad, hoewel ik ze heb gebruikt
• Ik heb ze niet gebruikt / weet ik niet

3 Google Consumer Surveys biedt vragenlijsten aan via Google Opinion Rewards, een app voor mobiele apparaten. Gebruikers beantwoorden vragen in ruil voor tegoed voor boeken, muziek en apps en beantwoorden demografische vragen wanneer ze de app voor het eerst downloaden. Het geslacht, de leeftijd en de geografische locatie van de gebruiker worden door Google Consumer Surveys afgeleid op basis van anonieme browsegeschiedenis en het IP-adres. Meer informatie: goo.gl/5COc9N. 4 De referentiepopulatie van ingezetenen, dat wil zeggen personen tussen 18 en 74 jaar, bedraagt volgens de Istat-gegevens van januari 2018 43,7 miljoen inwoners. De foutmarge van de enquête bedraagt 3% bij een betrouwbaarheidsinterval van 95%. 5 Bij de verwerking van de resultaten zijn de antwoorden verwijderd van gebruikers die inconsistente antwoorden op de vragen hebben gegeven en van gebruikers die in totaal minder dan 20 seconden nodig hadden om te antwoorden. Hierdoor is de steekproef teruggebracht tot 832 waarnemingen. De in deze analyse weergegeven antwoordfrequenties zijn gewogen aan de hand van de steekproefgewichten.

De referentiepopulatie van ingezetenen, dat wil zeggen personen tussen 18 en 74 jaar, bedraagt volgens de Istat-gegevens van januari 2018 43,7 miljoen inwoners. De foutmarge van de enquête bedraagt 3% bij een betrouwbaarheidsinterval van 95%. 5 Bij de verwerking van de resultaten zijn de antwoorden verwijderd van gebruikers die inconsistente antwoorden op de vragen hebben gegeven en van gebruikers die in totaal minder dan 20 seconden nodig hadden om te antwoorden. Hierdoor is de steekproef teruggebracht tot 832 waarnemingen.
De in deze analyse weergegeven antwoordfrequenties zijn gewogen aan de hand van de steekproefgewichten. Medicinale cannabis: perceptie en effecten in Italië BEM Research – Eusphera Naast de drie specifieke vragen over het onderwerp van belang werden de respondenten nog drie vragen gesteld om de steekproef beter te segmenteren. Er werd specifiek gevraagd naar beroep (mogelijke antwoorden: arbeider, bediende, arts, ondernemer/directeur, andere zelfstandige, gepensioneerde, werkloos/niet werkzaam), opleidingsniveau (lagere school of lager, middelbare school eerste graad, middelbare school tweede graad, universitair/postuniversitair diploma, wil ik niet zeggen/weet ik niet) en netto maandinkomen (tussen €0 en €500, tussen €501 en €1000, tussen €1001 en €1500, tussen €1501 en €2500, meer dan €2500, wil ik niet zeggen/weet ik niet).
Naast de zes vragen bestaat de werkwijze van Google Consumer Surveys voor het voorgestelde type enquête eruit gebruikers te vragen of zij bereid zijn vragen over hun gezondheidstoestand en klinische toestand te beantwoorden; hun antwoorden worden vervolgens door Google aan de afzonderlijke accounts gekoppeld. Gebruikers die deze eerste vraag met nee beantwoordden, kregen de volgende 6 vragen niet voorgelegd6 .
Er moet worden benadrukt dat de oorspronkelijke versie van vragen 2 en 3 een expliciete verwijzing naar therapeutische cannabis bevatte. Op bindend verzoek van Google Consumer Surveys moesten deze twee vragen worden gewijzigd 7 . De beheerders van Consumer Surveys waren namelijk van mening dat de vraag betrekking had op drugsgebruik en daarmee in strijd was met de richtlijnen van Google, die vragen over het gebruik van verdovende middelen en over seksuele en religieuze voorkeuren verbieden. Ondanks ons argument dat cannabis voor therapeutische doeleinden volledig legaal is in Italië, weigerde Google alsnog verder te gaan met de oorspronkelijke versie van de vragenlijst. Deze aanpak wijst waarschijnlijk op vooroordelen van de gigant uit Mountain View ten aanzien van hennep.
 

Grafiek 3. Perceptie van de voordelen van cannabis voor therapeutisch gebruik (percentage respondenten)

Deze vooroordelen lijken daarentegen niet te bestaan onder de respondenten. Uit de enquête blijkt namelijk dat 66% van de respondenten van mening is dat cannabisgebruik voordelen met zich meebrengt; slechts ongeveer een derde van de respondenten denkt daarentegen niet dat hennep gunstige effecten heeft of heeft zich hierover geen mening gevormd (grafiek 3). Volgens de respondenten is het grootste voordeel van medicinale hennep de vermindering van angst, stress en depressie (37% van de respondenten), gevolgd door hulp bij de behandeling van ernstige ziekten (20%), andere niet-gespecificeerde voordelen (8%) en, in beperkte mate, het tegengaan van rimpelvorming (1%). Bij uitsplitsing naar geslacht, leeftijd en geografisch woongebied komen nog meer interessante gegevens naar voren over het waargenomen nut van medicinale cannabis (grafiek 4). De verschillen naar geslacht van de respondenten zijn relatief beperkt: het vertrouwen in de voordelen van hennep is iets groter onder mannen (68%) dan onder vrouwen (64%).
 

Grafiek 4. Perceptie van de voordelen van cannabis voor therapeutisch gebruik. Detail per geslacht, leeftijd en geografische macroregio van verblijf (percentage respondenten) 

Uit de indeling van de respondenten naar leeftijd blijken daarentegen duidelijkere verschillen. Hoe jonger de leeftijd, hoe positiever de perceptie van de voordelen van cannabis. De

Respondenten van 18 tot 24 jaar hebben het meeste vertrouwen (83%), gevolgd door degenen van 25 tot 34 jaar (79%) en van 35 tot 44 jaar (65%). Onder het algemene gemiddelde ligt de perceptie van de voordelen bij respondenten van 45 tot 54 jaar (57%), van 55 tot 64 jaar (55%) en bij 65-plussers (52%). 

De geografische macroregio waar de perceptie van de voordelen van medicinale cannabis het hoogst is, is het zuiden (71%). De beoordeling in het centrum (65%) en het noorden (64%) wijkt daar echter niet veel van af. 

In het detail per woonregio staat Sardinië bovenaan de ranglijst van degenen die het gebruik van medicinale cannabis als gunstig beschouwen (79,8%), gevolgd door Abruzzo (74,9%), Apulië en Basilicata (74,7%), Ligurië (73,5%) en Friuli-Venezia Giulia (70,3%; grafiek 5). De grootste scepsis is te vinden in Trentino-Zuid-Tirol (42,6%), Toscane (57,7%) en Piëmont en Valle d’Aosta (59,3%). 

Grafiek 5. Perceptie van de voordelen van cannabis voor therapeutisch gebruik. Detail per woonregio (percentage respondenten) 

Onder de werkenden op de arbeidsmarkt en onder werklozen zijn er geen noemenswaardige verschillen in de perceptie van de voordelen van medicinale cannabis (grafiek 6). Leidinggevenden en ondernemers hebben het meeste vertrouwen in de voordelen van medicinale cannabis (72%), gevolgd door werklozen (71%) en andere zelfstandigen (70%). Artsen (68%), arbeiders (66%) en bedienden (65%) volgen op enige afstand. Ter bevestiging van de eerder vermelde vaststelling dat de perceptie van het nut van medicinale cannabis afneemt naarmate de leeftijd van de respondenten stijgt, blijkt dat gepensioneerden de enige categorie zijn waarin sceptici talrijker zijn dan mensen die vertrouwen hebben in de effecten van medicinale cannabis (53% tegenover 47%). 

Respondenten uit de middengroep qua inkomen, oftewel met netto maandinkomsten tussen 500 en 1.500 euro, hebben de hoogste perceptie van de voordelen van medicinale cannabis (72%). Het niveau ligt lager bij personen met netto-inkomens boven 1.500 euro (65%) en bij degenen met een inkomen onder 500 euro (62%). 

 

Grafiek 6. Perceptie van de voordelen van cannabis voor therapeutisch gebruik. Uitsplitsing naar beroep, opleidingsniveau en inkomen (percentage respondenten) 

Bij analyse van de antwoorden op de tweede vraag, namelijk het meest voorkomende type alternatieve behandeling ten opzichte van traditionele geneesmiddelen, blijkt dat geneeskrachtige kruiden, waaronder ook cannabis valt8, het meest voorkomen, met 18% (grafiek 7). Daarna volgt homeopathie met 17%. Op grotere afstand volgen andere soorten behandelingen (7%) en acupunctuur (1%). 

In totaal alternatieve behandelingen worden door 44% van de respondenten gebruikt, terwijl 56% uitsluitend traditionele geneesmiddelen gebruikt. 

Grafiek 7. Gebruik van alternatieve behandelingen ten opzichte van traditionele geneesmiddelen (percentage respondenten) 

Uit de uitsplitsing naar de sociaal-demografische kenmerken van de respondenten (tabel 2) blijkt dat ze vaker gebruikmaken van de geneeskrachtige kruiden: 

- vrouwen (20,8%) tegenover mannen (16,5%); 

- degenen tussen 25 en 34 jaar (24,4%); 

- inwoners van Zuid-Italië (23,3%); 

- degenen met een middelhoge tot hoge opleiding (19,3% voor degenen met een middelbareschooldiploma, 18,9% voor degenen met een universitaire opleiding of hoger); 

- artsen (24,9%); 

- degenen met een netto maandinkomen tussen 500 en 1.500 euro (24,4%). 

Omdat we, zoals eerder gezegd, geen directe vraag over het gebruik van medicinale cannabis konden stellen, hebben we deze informatie geschat door binnen de groep gebruikers van geneeskrachtige kruiden degenen te selecteren die menen dat medicinale cannabis een gunstig effect op de gezondheid heeft. In deze subgroep van respondenten is de perceptie van de voordelen van medicinale cannabis bijzonder hoog: 81,4% in totaal, met een piek van 96% onder jongeren en het laagste niveau onder degenen met een opleidingsniveau onder het middelbareschooldiploma (57,7%). 

In totaal kan het aantal gebruikers van medicinale cannabis in Italië worden geschat op 15%, oftewel ongeveer 5 miljoen inwoners. 

Het identikit van deze personen is als volgt: 

- voornamelijk vrouwen (16,6%; mannen 13,7%). 

- tussen 25 en 34 jaar oud (22,9%); 

- woonachtig in Zuid-Italië (19,8%); 

- met een hoog opleidingsniveau (16,4%; 7,9% voor degenen met een laag opleidingsniveau); 

- zelfstandigen (21,2%), en op de tweede plaats artsen (19,2%); 

- met een maandelijks netto-inkomen tussen 500 en 1.500 euro (20,9%). 

Tabel 2. Gebruik van alternatieve behandelingen ten opzichte van traditionele geneesmiddelen en schatting van het gebruik van therapeutische cannabis (percentage respondenten) 

 

Schatting van de economische impact van het gebruik van therapeutische cannabis 

In deze paragraaf worden enkele berekeningen gepresenteerd om de economische impact van het gebruik van medicinale cannabis te schatten. Aan de hand van de derde vraag van de vragenlijst kan namelijk worden geschat hoeveel werkdagen gebruikers van medicinale cannabis hebben kunnen “besparen”. 

Ongeveer 40% van de respondenten die naar eigen zeggen therapeutische cannabis gebruiken als belangrijkste alternatieve behandeling voor traditionele geneesmiddelen, gaf een verbetering van het fysieke/geestelijke welzijn in de loop van een week aan van tussen de 60 en 120 minuten (grafiek 8). Ook het aandeel dat tussen de 3 en 5 uur per week (39%), antwoordde, is aanzienlijk, terwijl 11% tussen 6 en 10 uur antwoordde en 9% een gunstig effect van meer dan 10 uur meldde. 

Grafiek 8. Wekelijkse uren verbetering van het fysieke/geestelijke welzijn die naar schatting zijn verkregen dankzij het gebruik van therapeutische cannabis (percentage respondenten) 

Met uitsluiting van de personen die niet actief zijn op de arbeidsmarkt, dat wil zeggen werklozen en gepensioneerden, kan worden geschat dat ongeveer 5 tot 10 miljoen9 arbeidsuren door werkenden zijn bespaard dankzij het waargenomen gunstige effect van het gebruik van medicinale cannabis. Het gebruik van cannabis voor therapeutische doeleinden heeft namelijk voorkomen dat een ziekteverlof moest worden opgenomen, of heeft in elk geval de productiviteit verbeterd. Gemiddeld kan voor elke gebruiker van medicinale cannabis een verbetering van het fysieke/geestelijke welzijn worden geschat op 60 tot 120 arbeidsminuten per week. 

In economische termen kan de totale impact op de Italiaanse economie10 die voortvloeit uit de voordelen van het gebruik van medicinale cannabis op jaarbasis worden geschat op tussen 4,6 en 9,4 miljard euro . 

10 De economische impact is berekend volgens een procedure waarbij de volgende grootheden voor elke leeftijdsklasse van de respondenten zijn geschat: 

1. a) gemiddeld maandinkomen, vóór belastingen en premies. Deze inkomens zijn geschat op basis van de gegevens van de Banca d’Italia over de huishoudbalansen van Italiaanse gezinnen, gepubliceerd in maart 2018. Meer specifiek wordt het brutojaarinkomen geschat op 25 duizend euro voor de jongste personen en op ongeveer 55 duizend euro voor personen van 35 tot 54 jaar; 
2. b) gemiddeld aantal gewerkte uren per dag. Voor de schatting van deze variabele is allereerst uitgegaan van het Istat-cijfer voor het gemiddelde aantal uren dat werknemers in loondienst werken, volgens de meest recente beschikbare gegevens meer dan 1.700 uur per jaar (gemiddeld 6,9 uur per werkdag). Wanneer wordt uitgegaan van een arbeidstijd voor zelfstandigen die ongeveer 20% hoger ligt dan die van werknemers in loondienst, en ervan wordt uitgegaan dat zelfstandigen in totaal ongeveer een derde van het totaal vormen, kan het gemiddelde aantal gewerkte uren voor alle werknemers worden geschat. Meer specifiek blijken de jongste werknemers ongeveer 5 uur per dag te werken en degenen tussen 35 en 64 jaar iets meer dan 7 uur; 
3. c) gemiddeld bruto-uurinkomen. Op basis van de twee voorgaande punten blijkt het bruto-uurinkomen te liggen tussen 20 euro voor de jongste werknemers en ongeveer 30 euro voor werknemers van 35 tot 54 jaar; 
4. d) economische impact. De bij punt c) geschatte waarde is vermenigvuldigd met het aantal uren dat dankzij het gebruik van 

Als we kijken naar de groep potentiële gebruikers van medicinale cannabis, dus degenen die in de vragenlijst hebben aangegeven zich niet uitsluitend met traditionele geneesmiddelen te laten behandelen en van mening zijn dat medicinale cannabis voordelen biedt, stijgt de schatting naar tussen 11,1 en 22,6 miljard euro.