Fytocannabinoïden en CBD-olie: een hulpmiddel voor mensen met Alzheimer
Met dit artikel willen we licht werpen op een onderwerp dat de grootst mogelijke aandacht verdient: de mogelijke relatie tussen fytocannabinoïden, CBD-olie en de ziekte van Alzheimer.
In een tijdperk dat wordt gekenmerkt door een stijging van de gemiddelde levensverwachting, de geleidelijke vergrijzing van de bevolking en de daaruit voortvloeiende introductie van het begrip “vierde levensfase”, is het vanzelfsprekend dat de wetenschappelijke wereld en de samenleving bijzondere aandacht besteden aan de behandeling van aandoeningen die typisch met het ouder worden samenhangen en aan het verbeteren van de levenskwaliteit van ouderen.
Dit geldt in het bijzonder voor ouderen die lijden aan neurodegeneratieve ziekten, met de ziekte van Alzheimer als belangrijkste voorbeeld.
De ziekte van Alzheimer: wat is het?
Vaak denkt men dat de ziekte van Alzheimer en dementie hetzelfde zijn, maar dat is niet zo. Laten we dit nader bekijken.
Met de term dementie wordt in algemene zin een syndroom bedoeld dat wordt gekenmerkt door een langzame en geleidelijke achteruitgang van mentale functies, zoals geheugen, denkvermogen, beoordelingsvermogen en leervermogen. De ziekte van Alzheimer is de meest voorkomende vorm van dementie. De symptomen van dementie en de ziekte van Alzheimer kunnen dus hetzelfde zijn, maar de oorzaken ervan verschillen.
De ziekte van Alzheimer: de symptomen
Sommige symptomen van de ziekte van Alzheimer (geheugenverlies; problemen met het gebruik van taal; gedrags- en persoonlijkheidsstoornissen; desoriëntatie) zijn dezelfde als die bij andere vormen van dementie voorkomen.
Bij de ziekte van Alzheimer betreft het geheugenverlies echter voornamelijk het recente geheugen (of kortetermijngeheugen). In tegenstelling tot mensen met dementie kunnen mensen met de ziekte van Alzheimer zich dus gebeurtenissen uit een ver verleden herinneren, terwijl ze gemakkelijker vergeten wat kort of zeer kort geleden is gebeurd.
De symptomen kunnen worden ingedeeld in vroege, middelste en late symptomen. Het moment waarop ze optreden varieert echter. Persoonlijkheidsveranderingen en gedragsproblemen kunnen zich bijvoorbeeld vroeg of juist laat ontwikkelen.
De ziekte van Alzheimer: de fasen
De symptomen ontwikkelen zich geleidelijk en ontstaan doorgaans zo onopvallend dat ze onopgemerkt blijven.
Het meest duidelijke eerste symptoom is het verlies van het recente geheugen, doordat het moeilijker wordt nieuwe herinneringen te vormen als gevolg van veranderingen in het hersenweefsel.
In de vroege fase van de ziekte verliezen patiënten geleidelijk het vermogen om abstract te denken en volgens gezond verstand te handelen. Ook de manier waarop ze taal gebruiken verandert: ze kunnen moeite hebben om het juiste woord te vinden, gebruiken eenvoudigere woorden, een algemeen woord of meerdere woorden in plaats van één specifiek woord, of gebruiken woorden verkeerd.
Mensen met de ziekte van Alzheimer zijn niet in staat audio- en videosignalen correct te interpreteren en kunnen daardoor gedesoriënteerd en verward raken. Deze verwardheid en desoriëntatie kan de ruimtelijke oriëntatie aantasten: ze kunnen bijvoorbeeld verdwalen tijdens een route, zowel in de auto als te voet. Hun emotionele toestand kan onverwacht en plotseling veranderen: ze kunnen gemakkelijk geagiteerd, geïrriteerd, vijandig of zelfs agressief worden en op een gegeven moment psychotisch gedrag ontwikkelen (dat wil zeggen hallucinaties, waanideeën of paranoia ervaren).
Een veelvoorkomende stoornis die gepaard gaat met de ziekte van Alzheimer in een vroeg stadium is slapeloosheid: zieke mensen hebben moeite om in slaap te vallen of in slaap te blijven, en sommigen verwarren dag en nacht.
Naarmate de ziekte van Alzheimer verder gevorderd raakt, treedt ook verlies van het langetermijngeheugen op: het vermogen om gebeurtenissen uit het verleden te herinneren, evenals de namen van vrienden en familieleden. In deze fase wordt hulp bij het uitvoeren van de eenvoudigste dagelijkse activiteiten noodzakelijk, zoals eten, zich aankleden, zich wassen of naar het toilet gaan. Op dit punt is de oriëntatie in tijd en ruimte definitief aangetast, waardoor patiënten zelfs in hun eigen huis kunnen verdwalen (bijvoorbeeld onderweg naar de badkamer). Deze verwarde toestand vergroot het risico op vallen en doelloos rondzwerven.
Uiteindelijk zijn mensen met de ziekte van Alzheimer niet meer in staat om te lopen of voor zichzelf te zorgen. Ze kunnen niet meer slikken, eten of praten, met als gevolg een risico op ondervoeding of het ontwikkelen van longontsteking en doorligwonden. Er ontstaat een vorm van totale amnesie (geheugenverlies).
Uiteindelijk raken mensen in coma en overlijden ze, vaak als gevolg van infecties (Knopman et al, 2021).
De ziekte van Alzheimer: de oorzaken
Hoewel de oorzaken van de ziekte van Alzheimer niet bekend zijn, weten we dat 5-15% wordt veroorzaakt door erfelijke genetische afwijkingen (die van ouders op kinderen kunnen worden overgedragen). De genetische factor kan dus een zeer belangrijke rol spelen (Knopman et al, 2021).
Andere risicofactoren (zoals roken, hoge bloeddruk, diabetes en een hoog cholesterolgehalte) kunnen het risico op het ontwikkelen van de ziekte van Alzheimer verhogen: het verminderen van deze risicofactoren vanaf de middelbare leeftijd kan het risico op mentale achteruitgang op latere leeftijd verlagen (Knopman et al, 2021).
Bij de ziekte van Alzheimer is het progressieve verlies van de mentale functie afhankelijk van de degeneratie van het hersenweefsel. Deze degeneratie wordt veroorzaakt door twee belangrijke factoren:
- de ophoping in het hersenweefsel van een abnormaal eiwit genaamd bèta-amyloïde, wat leidt tot de vorming van de typische amyloïde plaques;
- de ontwikkeling van fibrillaire ophopingen in de zenuwcellen (de neuronen), wat leidt tot het onomkeerbare verlies van de werking van deze neuronen (Knopman et al, 2021).
De vernietiging van bepaalde delen van de hersenen leidt tot een geleidelijke afname van de hoeveelheid chemische boodschappers (de neurotransmitters) die neuronen in staat stellen met elkaar te “praten”. Hierdoor wordt het vermogen van de hersenen om correct te functioneren en te werken zoals het hoort aangetast. Bij de ziekte van Alzheimer worden bijvoorbeeld geleidelijk de neuronen vernietigd die acetylcholine en GABA produceren, twee fundamentele neurotransmitters zonder welke we bijvoorbeeld niet meer zouden kunnen onthouden of leren. Juist het progressieve verlies van deze neurotransmitters is een van de factoren die leidt tot het verlies van het kortetermijn- en langetermijngeheugen en van het ruimtelijk geheugen, typische symptomen van de ziekte van Alzheimer (Knopman et al, 2021).
Alzheimer's Disease International (ADI), de internationale federatie van verenigingen die zich wereldwijd bezighouden met Alzheimer en dementie, meldt dat er elke 3 seconden ergens ter wereld iemand een vorm van dementie ontwikkelt. In 2020 waren er wereldwijd meer dan 55 miljoen mensen met dementie. Patiënten met de ziekte van Alzheimer vormen 60%-70% van deze groep. Naar schatting zal het aantal gevallen van dementie bijna elke 20 jaar verdubbelen, tot 78 miljoen in 2030 en 139 miljoen in 2050.
De ziekte van Alzheimer: het traditionele behandeltraject
De ziekte van Alzheimer is een complexe aandoening en tot op heden bestaat er helaas geen genezende behandeling.
De beschikbare behandelingen helpen namelijk meestal uitsluitend om de symptomen onder controle te houden en te behandelen: er worden dus geneesmiddelen gebruikt die helpen om de cognitieve en gedragsmatige symptomen te verbeteren (waaronder de neiging tot agressiviteit, die vooral wordt uitgelokt door de angst en frustratie die de patiënt ervaart).
Er bestaan ook andere soorten behandelingen, zoals de Realiteitsoriëntatietherapie (ROT), die - zoals we eerder hebben aangegeven - eerder gericht zijn op het “indammen” van de symptomen en ervoor zorgen dat het verloop van de ziekte zo langzaam mogelijk verloopt dan op een echte genezing.
In 2021 verleende de Amerikaanse Food and Drug Administration (FDA) versnelde goedkeuring aan een geneesmiddel van de nieuwste generatie, aducanumab, dat helpt de afzettingen van bèta-amyloïde in de hersenen te verminderen en kan bijdragen aan het vertragen van de progressie van Alzheimer. Het is echter nog niet aangetoond dat dit geneesmiddel daadwerkelijk invloed kan hebben op de klinische symptomen of op de progressie van cognitieve achteruitgang of dementie.
In deze context is het vanzelfsprekend dat niet alleen de aandacht van patiënten en hun families, maar ook die van de wetenschappelijke wereld sterk uitgaat naar therapeutische perspectieven die worden geboden door “alternatieve” stoffen, zoals stoffen afkomstig van Hennep s.
Endocannabinoïdesysteem, cannabinoïden en de ziekte van Alzheimer
We hebben gezegd dat de ziekte van Alzheimer wordt veroorzaakt door de vorming van amyloïde plaques en ophopingen van fibrillen in het weefsel en de zenuwcellen. Deze twee pathologische processen brengen andere negatieve verschijnselen in de hersenen op gang, zoals neurochemische stoornissen, neuro-inflammatie en oxidatieve stress. We weten dat ontstekingsremmende, pro-apoptotische en antioxidatieve activiteiten worden gemedieerd door het endocannabinoïdesysteem. Bovendien is het endocannabinoïdesysteem een van de belangrijkste systemen die ons vermogen om herinneringen te creëren en nieuwe dingen te leren reguleert en moduleert (Lu en Mackie, 2021). Het is dan ook niet verrassend dat een steeds groter aantal wetenschappelijke aanwijzingen suggereert dat een disfunctie van het endocannabinoïdesysteem een sleutelrol speelt in de progressie van de ziekte van Alzheimer (Berry et al., 2020).
Talrijke preklinische studies hebben het bestaan aangetoond van een sterke interactie tussen het endocannabinoïdesysteem en de pathologische mechanismen die ten grondslag liggen aan typische ouderdomsgerelateerde en neurodegeneratieve neurologische aandoeningen.
Veel wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat fytocannabinoïden afkomstig van Cannabis s., zoals cannabidiol (CBD), talrijke voordelen kunnen bieden aan mensen die door Alzheimer zijn getroffen.
In het bijzonder hebben in-vitro-onderzoeken, naast de angstremmende, slaapregulerende en antidepressieve eigenschappen, bewijs geleverd voor de ontstekingsremmende, immunomodulerende en antioxiderende eigenschappen van CBD. In-vivo-onderzoeken bevestigen deze resultaten: CBD verlaagt de niveaus van oxidatieve stress in zenuwweefsel, vermindert lokale ontstekingen en heeft een neuroprotectieve werking (Paes-Colli et al., 2022).
Met andere woorden: de niet-psychotrope werkzame stof (zonder “high” te veroorzaken) van Cannabis s., cannabidiol, zou de overleving van neuronen verhogen, die bij neurodegeneratieve aandoeningen wordt verminderd door interne oxidatieve processen. (We herinneren eraan dat CBD de mentale toestand niet verandert, zoals THC of Delta9THC).
Interessante gegevens die artsen en wetenschappers tijdens het IACM-congres (Internationale Associatie voor Cannabinoïdemedicijnen) van 2019 in Berlijn presenteerden, hebben aangetoond dat geneesmiddelen op basis van cannabis een algehele verbetering bevorderen:
- van de lichaamsfuncties en mobiliteit,
- van het lichaamsgewicht,
- van de cognitieve vermogens,
met als gevolg een verbetering van de levenskwaliteit van de patiënt.
De in deze internationale context gerapporteerde onderzoeken hadden niet alleen betrekking op patiënten met Alzheimer, maar omvatten ook een grote steekproef van de oudere bevolking (75-plussers). De belangrijkste thema’s van de bijeenkomst waren dan ook het gebruik van medicinale cannabis bij geriatrische patiënten en de ontwikkelingsperspectieven op dit gebied.
Daarom is ook het verband tussen CBD (vaak in de vorm van CBD-olie) en ouderdomsdementie onderzocht.
Bij deze gelegenheid werd ook een protocol voorgesteld voor de dosering van CBD-olie bij patiënten met Alzheimer, dat gebaseerd zou moeten zijn op een geleidelijke “titratie” van de werkzame stof, dat wil zeggen het proces waarbij de dosering geleidelijk wordt aangepast totdat de gewenste effecten zijn bereikt (Abuhasira et al, 2019).
Uit een onderzoek naar de werkzaamheid en veiligheid van CBD bij de behandeling van personen met door dementie veroorzaakte agitatie bleek dat meer dan 70% van de patiënten in de groep die met CBD werd behandeld en CBD-verrijkte olie kreeg toegediend, een aanzienlijke verlichting van de agitatie en een verbetering van de gedragssymptomen vertoonde (Hermush en Schleider, 2019).
Daarnaast suggereren verdere klinische en preklinische onderzoeken dat CBD, dankzij zijn vermogen om GABA-receptoren te activeren, het tekort aan GABA zelf zou kunnen compenseren en zo kunnen bijdragen aan het herstel van de door de ziekte aangetaste mentale functies (Cifelli et al. 2020).
Conclusies
Uit wat we hebben besproken, blijkt dat het therapeutische potentieel van fytocannabinoïden de grootst mogelijke aandacht verdient als het gaat om de behandeling van mensen met seniele dementie en de ziekte van Alzheimer.
Uiteraard is verder onderzoek nodig. Gezien de bemoedigende gegevens over de neuroprotectieve en antioxiderende werking van cannabinoïden mogen we echter verwachten dat deze therapeutische optie in de toekomst niet alleen in overweging wordt genomen, maar ook in de klinische praktijk wordt toegepast.
Bezoek onze website van Eusphera Nutraceuticals om voortdurend op de hoogte te blijven van de ontwikkelingen in het wetenschappelijk onderzoek naar het therapeutische potentieel van de fytocannabinoïden die uit Cannabis s. kunnen worden geëxtraheerd. In onze shop vind je bovendien het product dat het beste aansluit bij jouw behoeften, samen met een team van artsen en biologen dat al je vragen en nieuwsgierigheden kan beantwoorden!
Eusphera Nutraceuticals kan producten van de allerhoogste kwaliteit aanbieden die 100% in Italië zijn gemaakt. Onze producten bevatten het volledige en waardevolle fytocomplex van de cannabisplant: het kostbare extract dat zonder het gebruik van oplosmiddelen en met volledig groene procedures wordt verkregen. We kijken ernaar uit je te verwelkomen!
Referenties
Abuhasira R, Ron A, Sikorin I, Novack V. Medicinale cannabis voor oudere patiënten - behandelingsprotocol en eerste resultaten. J Clin Med. 1 november 2019;8(11):1819. doi: 10.3390/jcm8111819.
Cifelli P, Ruffolo G, De Felice E, Alfano V, van Vliet EA, Aronica E, Palma E. Fytocannabinoïden bij neurologische aandoeningen: kunnen ze een fysiologische GABA-erge transmissie herstellen? Int J Mol Sci. 22 januari 2020;21(3):723. doi: 10.3390/ijms21030723.
Berry AJ, Zubko O, Reeves SJ, Howard RJ. Veranderingen in het endocannabinoïdesysteem bij de ziekte van Alzheimer: een systematisch overzicht van onderzoek bij mensen. Brain Res. 15 december 2020;1749:147135. doi: 10.1016/j.brainres.2020.147135. Online gepubliceerd op 25 september 2020.
Hermush V , Schleider LBL, Een gerandomiseerde, dubbelblinde, placebogecontroleerde fase-II-studie naar de werkzaamheid en veiligheid van avidekelolie voor de behandeling van patiënten met aan dementie gerelateerde agitatie. In Cannabinoid. Berlijn, 2/11/19. Berlijn: IACM.
Knopman DS, Amieva H, Petersen RC, Chételat G, Holtzman DM, Hyman BT, Nixon RA, Jones DT. Ziekte van Alzheimer. Nat Rev Dis Primers. 13 mei 2021;7(1):33. doi: 10.1038/s41572-021-00269-y.
Lu HC, Mackie K. Overzicht van het endocannabinoïdesysteem. Biol Psychiatry Cogn Neurosci Neuroimaging. Juni 2021;6(6):607-615. doi: 10.1016/j.bpsc.2020.07.016. Online gepubliceerd op 1 augustus 2020.
Paes-Colli Y, Aguiar AFL, Isaac AR, Ferreira BK, Campos RMP, Trindade PMP, de Melo Reis RA, Sampaio LS. Fytocannabinoïden en producten op basis van cannabis als alternatieve farmacotherapie bij neurodegeneratieve aandoeningen: van hypothese tot klinische praktijk. Front Cell Neurosci. 30 mei 2022;16:917164. doi: 10.3389/fncel.2022.917164. eCollection 2022
